Mooie recensies voor 'Het boek van de natuur' 21 januari 2011 ‘Zelfs de ‘saaie’ mus op de voorkant ga je met andere ogen bekijken, want [de] fascinatie [van de auteurs] werkt aanstekelijk. (...) Ik heb dit rijk geïllustreerde boek in één adem uitgelezen. De mooiste bijdrage is die van journalist/dichter Hilbrand Rozema. ’ 4,5 ster (Visie, Gert-jan Schaap, 19 januari 2012) ‘Aan de hand van verbluffende details, verrassende foto’s, fraaie gedichten, originele mijmeringen... wordt de lezer uitgedaagd eens anders dan anders naar de natuur te kijken... Een heel aardig hoofdstukje heeft de kop De huisdieren van Jezus. Hier wordt uitgelegd hoe het komt dat er zo weinig vegetariërs zijn onder christenen, wordt overwogen of Jezus op de Partij voor de Dieren zou hebben gestemd, ingegaan op de vraag of er dieren zullen zijn op de nieuwe aarde en waarom Jezus na zijn opstanding zegt: ‘Maak aan elk schepsel het goede nieuws bekend’... De bijdragen in Het boek van de natuur zijn toegankelijk geschreven en veelal gelardeerd met aansprekende voorbeelden, illustraties en beeldmateriaal.’(Friesch Dagblad, Ruurd Walinga, 7 januari 2012) Waarom ik weer naar een kerk(je) ga 15 januari 2011 Bekijk hier. En alle voorgaande afleveringen, zie hier. Voorzichtig met deze knop 2 januari 2011 'Aandoenlijk, poëtisch verhaal' 20 december 2011 Djieha! Een recensie in de NRC (van afgelopen vrijdag)! ‘Jakob Kusdrager... is een aandoenlijk, poëtisch verhaal over een man die kusjes rondbrengt, kusjes verbeeld als hartjes. Van de gewichtheffer in het circus die zijn vrouw mist, van de vrouw die haar oma al een tijd niet heeft bezocht, van de zwerver die zijn kinderen nooit meer ziet. In gedetailleerde tekeningen in zwart, wit en geel volgen we Jakob op zijn route, langs ijsberen, een markt en een oma met krankzinnig veel tuinkabouters op haar gazon. Mooi is de tekening over twee pagina’s waarop Jakob overal probeert het kusje te slijten dat een meisje hem gaf om te bezorgen en waarop hij in een stuk of tien verschillende scènes is te zien. Het kusje wil nergens naar toe, behalve naar hem. En dan weet Jakob ook voor wie hij thuis al duizend kusjes in potjes heeft verzameld: 'Elke kus hoort bij iemand.'’ Een nieuwe Denkstof 18 december 2011 Een nieuwe aflevering van Denkstof die ik heb ingesproken. Over twijfel. Mijn twijfel. Bekijk hier. En alle voorgaande afleveringen, bekijk hier. Rick Perry en z'n maatjes 16 december 2011 Het meest gedislike'te Youtube-filmpje, en terecht (halve minuut): Maar kijk dan ook dit: fantastische reactie van Jezus zelf (anderhalve minuut): En lees ook even de beste reactie eronder: 'What is truly using the Lord God's name in vain is claiming he backs your political campaign...that's as vain as it gets, and it makes me so sad that a man would stoop so low to fool people.' (Ja, ja, ja!) En daarna: '320 likes and 318 views, i now believe in jesus.' (Ha, ha, ha!) Kijk, het boek is echt, echt af 5 december 2011 Zo gaat dat dus bij een boekpresentatie (vlnr. ikke, Tirza Beekhuis, Hans Kussendrager): Drie nieuwe boeken! 27 november 2011 Bizarre week: kreeg bij de post drie nieuwe boeken. Nog net voor Sinterklaas, dus als je nog cadeautjes nodig hebt... Het gaat om: De vraag: Waarom is er lijden?. Dun boekje (48 pagina's) over een klassieke vraag. Met een fris antwoord. €3,50 ISBN 978 90 5881 573 6 Bestellen Het boek van de natuur. Bundel met 150 kleurenfoto's en denkteksten over de natuur. €18,90 ISBN 978 90 5881 575 0 Bestellen Jakob Kusdrager. Prentenboek, schitterend en gedetailleerd getekend door Tirza Beekhuis. €12,90 ISBN 978 94 6005 0114 Bestellen Een reactie op een boze Verbree 24 november 2011 Ik vermoed een groot, maar niet uniek, talent bij mezelf: Adrian Verbree boos maken. Gisteren stond er weer een boze reactie van hem op een stuk van mij (in het Nederlands Dagblad). Ik heb geen zin in publieke discussies, daarvan zijn er al te veel. Maar ja, nu komen er verschillende mailtjes binnen van mensen die denken dat Verbree toch vast een punt moet hebben. Waar rook is is vuur, etc. Mijn bijbeluitleg in het betreffende stuk zou toch wel eens 'een aaneenrijging van exegetische missers en gebrekkig redeneren' kunnen zijn? Daarom dan toch maar een publieke reactie, hoewel ik er van baal dat iemand gewoon wat kan roepen en ik dan kennelijk 'moet' reageren. Maar goed, dat 'hoort erbij' als je schrijvertje bent, zoals er dan wordt gezegd. Je 'moet er tegen kunnen'. Oké dan. Dit is mijn reactie. Verbree heeft geen punt. Geen enkele exegese in de bewuste voorpublicatie is origineel. Ik heb mijn tekst van tevoren door een aantal ervaren theologen laten becommentariëren. Al mijn exegeses heb ik geleerd uit de literatuur van respectabele exegeten. Je kunt ze bijvoorbeeld terugvinden in de boeken 'The Bible and Ecology' (Bauckham), 'Animals on the Agenda' (Linzey & Yamamoto) en 'Mens en dier in theologisch perspectief' (Schenderling). Ik leun in het bewuste hoofdstuk op tientallen boeken, maar deze drie dekken behoorlijk de interpretaties die ik gebruik; m.n. Bauckham heb ik hoog zitten. Het was, anders gezegd, realistischer geweest als Verbree mij van plagiaat had beschuldigd dan van onzorgvuldigheid. :) Het is, nog weer anders gezegd, een goede gewoonte je vakliteratuur bij te houden. Tot zover mijn publieke reactie en nu ga ik lekker weer verder met de leuke dingen des levens. Zoals ruiken aan de kersverse bladzijdes van Het boek van de natuur dat ik net in handen kreeg. Zie hier een proefhoofdstuk (en tevens de lange versie van het stuk waarop Verbree reageerde). En sinds vandaag ook te koop trouwens. Een mooi rijtje wordt dit 22 november 2011 De meest rechtse, De vraag is dus net uit en gaat over: hoe kan het dat er zoveel verdriet is, terwijl er toch een God zou zijn? Hier meer info. Nieuwe gratis downloads 18 november 2011 De komende weken komen er drie (ja, daar schrik zelf ook van) boeken uit met mijn naam er op. Alleen de dunste (De vraag) heb ik alleen geschreven, de andere twee (Het boek van de natuur en Jakob Kusdrager) zijn coproducties. Je kunt hier een paar proefstukken downloaden, gratis en voor nop! 'Jakob Kusdrager' bijna klaar! 4 november 2011 Links voor de kijker Tirza Beekhuis (de tekenaar) rechts Margreet Vrolijk (de vormgeefster). We zijn in drukkerij Wilco. Tribale Westerlingen 2 november 2011 In 2009 interviewde ik in Afrika een bisschop: Zac Niringiy. Aan deze quote moest ik onlangs denken: ‘Klopt. Jullie denken dat wij ‘tribaal’ denken, langs de lijnen van stammen. Maar er is geen volk dat zo tribaal denkt als de Europeanen. Een tribaal mens denkt dat zijn eigen stam superieur is en kan zich geen andere optie voorstellen. Dit is het, je hoeft alleen de ander er nog van te overtuigen… Zo kwamen jullie hier ook het evangelie brengen. Maar denk aan Jezus die Natanaël ontmoet. Natanaël vindt hem een niemand. Hij komt uit Nazaret, ik bedoel maar! Natanaël denkt als iemand in het centrum van de macht. Dan kun je je eenvoudigweg niet voorstellen dat iemand van buiten dat machtscentrum wat te melden heeft. Maar God werkt vaak juist aan de randen, ver weg. In iets kleins als Nazaret. Europeanen moeten zich realiseren dat de toekomst niet aan hen is. De toekomst ligt aan de randen. Wil je weten hoe het christendom gaat worden? Ga naar Afrika, ga naar Zuid-Amerika, ga naar Azië. Daar aan de randen, daar begint het nieuwe christendom. Ik weet, Reinier, dat je dit diep van binnen eng vindt. Jullie rijk zal vergaan. Het is al aan het vergaan. Maar ik zeg altijd tegen mijn Europese vrienden: hé, geen paniek. Zo gaat dat met wereldrijken. Ze komen op en zakken weg. Maar Gods rijk is eeuwig. Wij zijn burgers van een ander rijk.’ Denkstof 30 oktober 2011 Dit voorjaar heb ik met een teampje hard zitten werken aan 15 'columns' voor Zendtijd voor Kerken en de EO: Denkstof. Drie heb ik ook zelf ingesproken, zie hieronder (en daaronder de tekst als je meer van lezen bent): Houden jouw ouders van jou, of van hun ideaalbeeld van jou? Willen ze dat jij jij bent, of had jij eigenlijk iemand anders moeten zijn? Als je in een projectgroep zit, is er dan iemand die steeds weer de kantjes er vanaf loopt, maar toch met de eer strijkt? Kijk je wel eens porno, wat je eigenlijk helemaal niet wil... maar je doet het toch? Gebeurt het, op een feestje bijvoorbeeld, dat mensen gewoon niet luisteren naar wat je zegt? Of hoogstens uit beleefdheid? Was er ooit een familielid, of iemand anders die je vertrouwde, die aan je zat op plekken waar je dat niet wilde? Jij en ik zijn beschadigd. Alle contacten die je hebt, meestal lopen ze prima, maar ooit, hevig of subtiel, gaan ze pijn doen. En wat doe je dan? Het meeste vergeet je natuurlijk. Zand erover, klaar. Maar sommige dingen blijven doorzeuren. En wat doe je daarmee? Je kunt het relativeren. En misschien maak je het inderdaad te groot in je hoofd. Maar ‘viel het wel mee’? Nee, eigenlijk niet. En ‘je had er zelf ook een aandeel in’ – maar wat doet dat ertoe? Of ‘we maken allemaal wel fouten’? Nou en. Relativeren is niet altijd fair. Praat het niet goed. Het was niet goed. Het raakte je. Het deed pijn. En het blijft. Dit ga je niet vergeten. En dan gebeurt er iets. Die ander die dat nare deed – ouders, vrienden, onbekenden – verdwijnt achter de herinnering. Als je aan diegene denkt, denk je meteen aan wat er misging. Diegene wordt z’n fout. Dat is lastig voor die ander. Misschien heb je geen zin om daarover na te denken, maar diegene voelt jouw houding en kan ook weinig meer dan. Maar het is vooral lastig voor jezelf. Jij wordt bozer. Angstiger. Verkrampter. Je wordt minder vrij. Die herinnering drukt op je en krijgt veel te veel ruimte. De ander heeft je iets aangedaan, maar nu maak je het eigenlijk zelf nog erger. Jezus leert om te vergeven. En vergeven is dit. Als iemand jou iets aandoet, verdwijnt diegene dus achter z’n fout. Vergeven is dan zeggen: ‘Oké, jij hebt het verkeerd gedaan. Maar jij bent meer dan dat. Ik heb veel meer herinneringen aan jou. En ik heb misschien ook een toekomst met jou.’ Je zegt: ‘Vader, moeder, jullie hebben niet mij gezien, maar jullie ideaalbeeld. Dat was fout. Dat doet mij pijn. Maar jullie hebben veel meer gedaan. Toen ik baby was en ik huilde, zijn jullie er elke nacht uit geweest. En ik heb nog veel meer herinneringen. Die zijn ook waar. Ik wil met jullie door.’ Je zegt tegen je studiegenoot: ‘Je deed niet je best in de projectgroep. En ik wil per se dat je dat anders gaat doen. Maar jij hebt je redenen. Ik gun je een kans.’ Je zegt tegen jezelf: ‘Wat ik deed op internet, ik schaam me er dood voor. Maar ik ben dat niet. Ik ben meer dan dat. En het kan anders. Ik wil de rest van mijn leven met een andere ik doorbrengen.’ Als mensen niet naar je luisteren, zeg je: ‘Kom op zeg, heb gewoon even aandacht.’ En als je misbruikt bent, ook dan kun je vergeven. Misschien duurt het tien jaar, of zelfs je hele leven. Maar ik hoop zo erg, dat je op een dag kunt zeggen: ‘Jij hebt me zoveel afgenomen. Mijn vertrouwen. Mijn onschuld. Mijn plezier. Maar ik ga verder. De herinneringen krijgen mij er niet onder. Want ik weet dat er meer is. Dat jij meer bent. En misschien moet je boeten, misschien moet je bak in. Maar ik heb je vergeven.’ Een paar jaar geleden liep een jongen in Virginia zijn school binnen en schoot tweeëndertig studenten dood. Daarna zichzelf. Drieëndertig levens dus – mooie, unieke levens – kapot. Onder hen was Mary. Zij hield een dagboek bij. De laatste zinnen in haar dagboek waren deze: ‘Als iemand je diep beschadigt, zul je alleen herstellen als je vergeeft. Vergeving verandert niet het verleden, maar het opent de toekomst.’ M'n nieuwste videoclip online! 11 oktober 2011 Een logisch godsbewijs 4 oktober 2011 De beroemde logicus Kurt Gödel geloofde in het bestaan van God. Aan het eind van zijn leven schreef hij zelfs een godsbewijs, een strikt logische nog wel. Hij durfde het niet te publiceren, maar was er zelf zeer tevreden over. Na zijn dood rouleerde het onder vrienden en uiteindelijk werd het gepubliceerd. Dit is het: Dat maakt alles duidelijk, of niet?! Het ís te snappen. Laat ik het op z'n Jip en Janneke uitleggen. Het begint met de aanname dat God noodzakelijkerwijs wel óf niet bestaat. En als God almachtig is en inderdaad bestaat, bestaat hij in alle mogelijke werelden. Een echt almachtige God kan niet een beetje bestaan. Als hij niet bestaat, bestaat hij nergens, in geen enkele mogelijke wereld. Dat is echter niet hard te maken, dat hij in geen enkele mogelijke wereld bestaat. Hoe klein de kans ook is, God zou kunnen bestaan: hij kan niet noodzakelijk niet bestaan. Maar we hebben net vastgesteld dat hij ofwel niet ofwel wel bestaat. De enige optie die er dus overblijft, is dat hij wel bestaat. Op de een of andere manier heb je het gevoel, dat dit een goocheltruc is. Maar logici kunnen er niet de vinger achter leggen wat het probleem nu is. Er is een aardige groep logici die zelfs beweren dat het klopt. Bertrand Russell, zelf een fervent atheïst, zei over een variant van dit godsbewijs: 'Het ziet er voor een moderne geest niet erg overtuigend uit, maar het is eenvoudiger ervan overtuigd te zijn dat het niet klopt, dan te kunnen aanwijzen waar precies het probleem zit.' Laatst heb ik een nieuwe variant bedacht, die een aantal natuurwetenschappelijke gegevens verwerkt. Het gaat zo. Zet je schrap. Hier volgt het 'Godsbewijs van Sonneveld'! Het heelal ziet er extreem op leven toegesneden uit. De twee verklaringen op dit moment zijn: dat is zo, omdat God het zo bedoeld heeft. De beste andere verklaring is, dat er extreem veel heelallen zijn met steeds iets andere eigenschappen, waarbij er toevallig in de onze leven kan ontstaan: het zogeheten multiversum. Dan moeten er wel ongelooflijk veel heelallen zijn wil er toevallig eentje tussen zitten die geschikt is. De laagste schatting die ik ken is 10^500, dus een 1 met 500 nullen. Maar sommige schattingen zijn ook zo groot, dat als je ons heelal zou vullen met computers die eeuwen lang slechts nullen spuwen, je nog niet genoeg nullen hebt, om alleen het getal uit te schrijven. Enfin, het godsbewijs is dit. Je kunt niet uitsluiten dat in een van die heelallen een almachtige God bestaat of ontstaat. Welnu, als die in een van die heelallen is, dan in allemaal - hij is almachtig immers. Waarbij we weer terug zijn bij het begin: het heelal ziet eruit alsof er een God bestaat, en zelfs als je de fijne afstemming op leven kunt verklaren door eindeloos veel heelallen, zal er zo'n God bestaan - in al die heelallen. Clip uitgesteld wegens dreigementen Mediamarkt 4 oktober 2011 Ingewikkeld verhaal, maar het zit zo - als ik het goed begrijp. Eins Zwei Orchestra doet mee aan de 'Ik ben toch niet mainstream'-tour. Daarvoor werd dit promotiefilmpje gemaakt. Niet briljant, maar de parodie op de MediaMarkt-commercials zal je niet ontgaan. Daar krijgt MediaMarkt echter de bibbers van (grote bedrijven worden kortademig van artistieke vrijheid, zie ook deze post) en dan laten ze hele dure advocaten hele lange hele boze brieven sturen. Zie hier voor een nieuwsartikeltje daarover. Na 17.00 vandaag zal de link wellicht niet meer werken, want dan moet het van deze hele dure advocaten van YouTube af. Brrrr. Gevolg is dat Eins Zwei Orchestra wel even iets anders aan z'n hoofd heeft dan onze clip bij het liedje Tonight te promoten. Die wordt dus uitgesteld. Wat jij in tussentijd kunt doen? Dit misschien: - Het filmpje voor die 'Ik ben niet mainstream'-tour asiel verlenen (oftewel, download het en plaats het op een ander account, dan snapt MediaMarkt tenminste eindelijk hoe nieuwe media werken). - Alvast de 'Making of' van mijn eigen clip bekijken (zie hieronder). - Het Ik-ben-toch-niet-mainstream-tour-filmpje bekijken (die is ongetwijfeld op andere plekken snel weer te vinden) en halverwege zie je een heel klein voorproefje van een vroege versie van de clip. De 'making of' van m'n nieuwste videoclip 29 september 2011 Een wiskundige dichter 16 september 2011 Ik schrijf momenteel aan de serie ‘Bijbelse geschiedenis in woord en beeld’, een hoofdstuk over het boek Job. De onderstaande tekst komt daaruit (a.d.h.v. ‘Het boek Job in vorm’ van Jan Fokkelman): Tegenwoordig denken we bij dichters aan taalgevoelige dromers. In de tijd van het Oude Testament moest je als dichter ook goed zijn in wiskunde. Getallen speelden toen namelijk een grote rol in de poëzie. Enkele voorbeelden in het boek Job: - De dichter telt consequent zijn lettergrepen en stemt die af symbolische getallen (zoals 7, 8, 12 en 22). Veel strofes bevatten bijvoorbeeld precies 144 lettergrepen (12 x 12). Een hoofdstuk heeft bijvoorbeeld 8 strofes en 400 lettergrepen. Op deze manier is elk hoofdstuk uniek, maar zit tegelijk vol samenhangende getallen. - Het grotere geheel houdt de dichter ook bezig. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat de naam Job precies 56 keer voorkomt (7 x 8). De dichter heeft dus meermalen zijn hele dichtwerk doorgenomen en hield allerlei lijstjes bij waarin hij bepaalde woorden turfde. Er is bijvoorbeeld een hoofdstuk waarin Job in tienmaal 56 lettergrepen antwoord geeft en daarin 56 keer ik/mij/mijn gebruikt. - Ook symmetrie heeft de voortdurende aandacht van de dichter. Als bijvoorbeeld de eerste strofe van een hoofdstuk 72 lettergrepen telt (8 x 9), dan ook de laatste. Of als de eerste helft 22 verzen heeft (evenveel letters als het Hebreeuwse alfabet), dan ook de tweede helft. Middenin deze symmetrie, op de plek van de ‘spiegel’, draait ook de inhoud altijd om. Een sombere toon verandert in een vrolijke, een redenering in een aanklacht, enzovoorts. - De dichter is maar blijven schaven, tot uiteindelijk alles klopte. Het hele boek Job telt 412 strofen, die exact verdeeld zijn over Job (die 206 strofen het woord krijgt) en de andere sprekers (die dus ook 206 strofen krijgen). Bovendien heeft Job precies 103 korte en 103 lange strofen. Wat is de bedoeling van al dat rekenen? De mensen in die cultuur waren zeer onder de indruk van hoe volmaakt en mysterieus getallen zijn. Ze hadden voor hen een goddelijke betekenis. Poëzie werd meer ‘waar’ en ‘hemels’ als het wiskundig ook klopte. Maar de dichter van Job gaat nog wat dieper. Een paar keer laat hij Job zich afvragen: ‘Heeft u niet al mijn stappen geteld? Berekent u niet alles wat ik doe?’ Job stelt steeds dat hij moreel helemaal juist is, maar dat wordt versterkt doordat zijn woorden wiskundig ook volmaakt kloppen! Zo versterkt de vorm de inhoud. Als Job uitgesproken is, zegt de dichter: ‘De woorden van Job zijn nu klaar’. Dat kan echter ook betekenen: ‘De woorden van Job zijn nu helemaal volmaakt.’ De dichter heeft geteld en geteld, het klopt aan alle kanten, en het is perfect zo. Bijbelse geschiedenis in woord en beeld 10 september 2011 Het filmdistributiebedrijf Dutch Film Works heeft een uitgeeftak House of Knowledge die jaarlijks een DVD-boeken-serie uitgeven. Ze hebben dat al gedaan voor bijvoorbeeld de Tweede Wereldoorlog en de vaderlandse geschiedenis. Steeds een serie van 10 full color boeken á 200 pagina's met een film erbij. Voor een lousy 20 euro. Dit jaar doen ze de Bijbel, i.s.m. de christelijke webshop Neema. Ik heb voorjaar 2011 twee delen hiervoor geschreven, deel 7 ('Het leven van Jezus') en deel 8 ('Jezus’ laatste dagen'). Inmiddels ben ik met deel 9 bezig ('Op weg naar de toekomst', over de vroege kerk). Een plezierige en intensieve bezigheid. De serie wordt verrassend goed opgepikt. Het Nederlands Dagblad én de Telegraaf doen het als lezersaanbieding, wat op z'n minst een opvallende combinatie is. De ECI neemt de serie ook op in haar catalogus. Begin 2012 komt het in de algemene boekwinkels. Dan zijn er ook 90 seconden-commercials geweest op National Geographic. Forgive the silence 8 september 2011 First forgive the silence that answers prayer, Then forgive the prayer that stains the silence. Excuse the absence that feels like presence, Then excuse the feeling that insists on presence. Pardon the delay of revelation, Then ask pardon for revealing your impatience. Forgive God for being only a word, Then ask God to forgive the betrayal of language. Mark Jarman, ‘To the Green Man’ WTF? Volwassen worden na 11 september 31 augustus 2011 De auteurs Patrick Pouw en Hassan Bahara vroegen me dit voorjaar een hoofdstuk te schrijven in hun boek met de, eh, interessante titel WTF?. Ondertitel Volwassen worden na 11 september. Op dit datum dit jaar wordt het boek ook gepresenteerd. Er hebben 21 jonge auteurs aan meegewerkt, D66'ers, moslims, SGP'ers. En ik. Hier de eerste bladzijde van mijn bijdrage: Ik zit in een restaurant met enkele zakelijke contacten met wie ik het goed kan vinden. Plotseling beginnen enkelen omstandig achter hun handen te fluisteren en te gniffelen. Let op, het gaat om volwassen, vriendelijke mensen. Later hoor ik dat ze het over m’n geloof hadden. Ik ken weinig andere onderwerpen waarbij volwassen, vriendelijke mensen het zich permitteren om samen achter hun hand te gniffelen om een tafelgenoot. Eerder, op een feestje. Toevallig is daar een andere theoloog. We informeren wederzijds naar de opleidingen die we hebben genoten. We praten vrij zacht, want de ervaring leert dat het woord ‘theoloog’ nog wel eens op de lachspieren werkt. Een man van in de veertig vangt ons gesprek echter toch op en beent direct de kamer uit. Op het balkon verklaart hij luidruchtig dat hij ‘niet met christenen in eenzelfde ruimte wil zijn’. Over mijn geloof begin ik nooit uit mezelf. Als ernaar gevraagd wordt, ben ik voorzichtig en terughoudend. Toch gebeuren dit soort akkefietjes maandelijks en volgens mijn medegelovigen is dat nog weinig. Je raakt eraan gewend en je past je aan. Misschien moet ik me nog meer ‘koest’ houden, vraag je je af. Me nog begripvoller en toleranter opstellen. Maar toch, zou dit ook gebeuren als ik bijvoorbeeld homo was? Kent een homo in Nederland tegenwoordig nog het verschijnsel dat mensen aan jouw tafel publiekelijk om je gniffelen? Dat mensen weigeren met jou in één ruimte te verkeren? In de publieke ruimte zie ik hetzelfde gebeuren. Het is voor een christen bizar in een land te wonen, waar vrouwen naakt en in vernederende positie op billboards mogen staan, want dat is ‘vrijheid van meningsuiting’, maar een slogan als ‘Jezus redt’ moet van een boerendak af. Bijzonder onderwijs moet worden afgeschaft omdat het de integratie zou benadelen, wat statistisch onjuist is en bovendien ingegeven door een angst voor de islamitische scholen, niet de christelijke. Bij opinieprogramma’s als Pauw & Witteman wordt alleen een christen uitgenodigd als die kan worden aangeklaagd. Ik heb het een tijdje geturfd en de score was honderd procent. In bladen als de Volkskrant krijgt de islam nog weleens een progressieve aai over bol, maar ik heb daar over het christendom uitsluitend negatieve commentaren gelezen. De zeldzame keren dat ik dit benoem, wordt mijn seculiere gesprekspartner ongeduldig. Ik krijg iets te horen als: ‘Kruip je nu niet in de slachtofferrol? Jullie hebben het er toch zelf naar gemaakt? Jullie hebben altijd de macht gehad, nu mogen wij eens een keertje…’ Mijn wedervraag is dan, of Nederlanders ook zo schamper op andere minderheden reageren. Mag je zo bijvoorbeeld over vrouwen praten die over een ‘glazen plafond’ klagen? Dat glazen plafond is er bijvoorbeeld overduidelijk voor gelovige bèta-wetenschappers: er zijn in Amerika relatief minder exacte wetenschappers (40%) dan christenen en onder de toppers nog minder (7% in de National Academy of Sciences). Is dat omdat gelovigen dommer zijn? Verre van, ze zijn juist bovengemiddeld hoog opgeleid. De enige verklaring ligt in sociale processen, namelijk vormen van uitsluiting. Onder stadse jongeren zijn er inmiddels minder christenen dan homo’s. Dat zegt iets over hun sociale positie. Ik ken genoeg verhalen dat een coming-out als christen lastiger bleek: niet-gelovige ouders vrezen dat je in een sekte bent beland, vertellen het niet aan hun vrienden, hopen dat ‘het weer overwaait’, proberen je te ‘genezen’ met atheïstische lectuur. Klinkt allemaal erg jaren vijftig. Eerste bladzijde nieuw boekje 7 augustus 2011 Ik schrijf momenteel aan een nieuw boekje. Het zit in de De kern-reeks (hier meer info). Het gaat De vraag heten. Hier de voorlopige opening: Op mijn tiende werd ik op vakantie gebeten door een Aspisadder. Zo’n beet kan voor een volwassene dodelijk zijn. Maar ik was tien. Mijn lichaam zwol zo op, dat ik mezelf ‘Michelin-mannetje’ noemde. Mijn longen verdronken in mijn lichaamsvocht. Mijn nieren deden niets meer. Mijn hart sloeg meer dan twee slagen per seconde. Ik heb het overleefd. Tot stomme verbazing van de behandelend artsen, zo bekenden zij later. Alles werkte weer, alsof er niets gebeurd was. Alleen op mijn gezicht was iets verdwenen. Mijn lach. Mijn ouders leenden alle videobanden van Laurel & Hardy die ze konden vinden en zetten mij op lachfilm-dieet. Na een paar weken kon ik weer lachen. Ik stelde als tienjarige geen vragen. Ik had honderden kaarten gekregen van gelovigen, de hele kerk had voor me gebeden en de dominee had meermalen huilend naast mijn bed gezeten. Ik zag de kracht van geloven en twijfelde er niet aan dat God mij had genezen. De vragen kwamen later pas, als tiener, en meer nog als twintiger. Mensen die ik liefhad werden verslaafd. Ze deden zelfmoordpogingen. Ze kregen kanker. Ze werden misbruikt. Ze gingen zwerven. Ze stierven. Toen kwamen de vragen. Als student heb ik letterlijk boekenplanken vol gelezen. Waarom is er lijden? Heeft het betekenis? Kan het anders? Is er troost? Honderden boeken nam ik door, op zoek naar antwoorden. Wekelijks vertrok ik met een grote stapel uit de universiteitsbibliotheek. Zou in deze boeken dan ergens de oplossing staan? Zou mijn geest nu eindelijk rust vinden? Dit boekje vertelt over mijn zoektocht. Je zult merken dat ik geen klinkend antwoord heb gevonden in die honderden boeken. Toch is er rust gekomen. De vragen zijn geen vijanden meer, maar soms zelfs vrienden. Ik heb niet de illusie dat ik met mijn vragen bijzonder ben. Ook jij hebt de ongelooflijke kracht van het leven gezien, maar eveneens hoe het te grazen wordt genomen en in stukken achterblijft. Ik ken je waarschijnlijk niet, maar dit weet ik zeker over je. Wij hebben gelachen, wij hebben gehuild. Wij hebben omhelsd, wij hebben gerouwd. Zo delen we als mensen onze diepste vragen. Het is onderzocht (en we wisten het eigenlijk al, zoals zo vaak bij onderzoeken) maar dit blijkt inderdaad onze belangrijkste levensvraag: Waarom is er ziekte, ellende en lijden in de wereld? Waarom overkomt mij dit? Waarom nu? Waarom zo? It is hard... 30 juli 2011 HEROD – He raises the dead? FIRST NAZARENE – Yea, sire, He raiseth the dead. HEROD – I do not wish Him to do that. I forbid Him to do that. I allow no man to raise the dead. This Man must be found and told that I forbid Him to raise the dead. Where is this Man at present? SECOND NAZARENE – He is in every place, my lord, but it is hard to find Him. (Oscar Wilde, Salomé) Let us not mock... 15 juli 2011 Let us not mock God with metaphor, analogy, sidestepping, transcendence; making of the event a parable, a sign painted in the faded credulity of earlier ages; let us walk through the door. Let us not seek to make it less monstrous, for our own convenience, our own sense of beauty, lest, awakened in one unthinkable hour, we are embarressed by the miracle, and crushed by remonstrance. (John Updike, Seven Stanzas at Easter) Mijn opa gaat trouwen 18 juni 2011 Binnenkort gaat mijn opa van 83 trouwen. Met een schone deerne van 79. Na een paar maanden verkering en een periode dat het uit was, is het nu weer aan en de trouwdatum staat vast. Mijn stiefoma (zo heet dat) naait momenteel zelf haar jurk. Mijn opa (altijd tuinder geweest) stelt het boeket samen. Het is deze weken mijn favoriete nieuwtje. Ik merk dat iedereen begint te stralen als ik het vertel. Het is een teken van hoop. Als iemand nog op zijn 83ste kan trouwen, dan is alles mogelijk. Als dat al kan, dan kan ik ook nog… vul maar in: die andere baan nemen, die roman schrijven, met een familielid verzoenen, een verloren vriend opzoeken, die ene verre reis maken. Mijn opa van 83 maakt de meeste smoezen onzinnig. Te laat? Geen tijd? Te moeilijk? Maar luister, er was eens een opa van 83 en die… Huwelijken überhaupt zijn tekens van hoop. Ik bedoel, je leven lang wakker worden naast dezelfde persoon, zweetvoeten en scheten deren, tig keer hetzelfde grapje horen, elkaars lichaam in elkaar zien zakken – als je dat volhoudt, moet er wel iets buitengewoon brutaals in mensen vlammen. Iets dat alle logica in het gezicht uitlacht en zegt: ‘Het klopt dat alle dingen uit elkaar vallen, alle rivieren leegstromen en alle sterren uitdoven, maar dit is voor eeuwig.’ En de logica murmelt nog wat over vergankelijkheid en entropie, maar de liefde haalt de schouders op en gaat door. Diezelfde ongelooflijke brutaliteit zie ik in de ogen van iedereen die een kind krijgt. Ik ben zelf geen vader, maar om me heen schieten ze als paddestoelen uit de grond – plop, plop, plop, overal vaders. Overal jongetjes die opeens mannen worden. Hun gezichten worden ronder en zachter. Studenten die elke nacht doorzakten maar opeens, tot hun klamme verbijstering, om elf uur in bed kruipen en acuut slapen. Vroeger was dat zo ongeveer de Apocalyps afkondigen. Elf uur in bed, doek dan de wereld meteen maar op, dan heeft niets meer zin. Nu is het plotseling een teken van niets minder dan Schepping. Hier wordt een kind grootgebracht. Hier ontstaat een nieuw heelal. In een oud hindoe-verhaal kijkt een moeder in de mond van haar zoontje Krishna en ziet daar de sterrenstelsels buitelen, allemaal. Niet echt gebeurd. Wel ontzettend waar. Maar waarom zou je? Waarom zou je een nieuw heelal scheppen? Hoe zou je durven? Je weet dat het kind zal vallen. Bloeden. Ontroostbaar huilen. Een geliefde krijgen en die zal het uitmaken. Bestolen worden. Ziek worden. Sterven. Waar begin je aan? Een kind krijgen is toch totaal dwaas? Dat is het mooie van anticonceptie. Kinderen krijgen is alleen maar brutaler geworden. Het kan nauwelijks nog per ongeluk. Vroeger kon het nog, dat je voor die duizelingwekkende kloof stond en je plotseling was gesprongen. Oeps, wat is dit nu? Nu spring je. Je moet kiezen. Morgen is het vaderdag. Laten we onze vaders eren. Om hun volkomen dwaasheid een huwelijk te beginnen. En om hun ongelooflijke brutaliteit nieuw leven welkom te heten. Tweet Oh nee vs hè hè 10 juni 2011 Sinds gistermiddag doe ik sociaal. Ik bedoel, ik zit op facebook en twitter. Interessante botsing met onderstaande blog overigens. Maar goed, omdat het nieuw is, een paar waarnemingen: * De wereld (okay, een stuk minder, maar in social media inflateert het woord 'wereld' nu eenmaal) verdeelt zich in twee groepen. De een zegt: 'Oh nee, jij nu ook!' De ander: 'Hè hè, jij nu ook!' Wel of niet facebooken/twitteren creëert een wij-gevoel, merk ik. Als weigeraar hoor je ergens bij, maar nu als niet-meer-weigeraar hoor ik ook ergens bij. Het verrast me hoeveel mensen reageren met: 'Welkom'. Alsof twitter/facebook een huis is. Maar je voelt je ook een beetje verrader jegens de weigeraars, een wegloper, een deserteurtje. * Het levert meteen een bak sociale stress op. Positief, want jippie wat is het fijn als mensen je volgen en liken. Negatief, want als een RD-redacteur je een standje geeft over je 5e tweet, lijkt het een klein beetje alsof een publiek niet lacht om je grapje. En zojuist ging er iets mis en leek het opeens alsof m'n heilige lijst volgers was gekelderd tot weer dik onder de 100. Getallen staan opeens persoonlijke waardigheid. Raar. * Het taalgebruik is zeer diffuus: je 'like't Reinier Sonneveld, maar wie/wat 'like' je dan? Zijn berichten, zijn schrijfstijl, zijn boeken, of hem als persoon? De formulering suggereert het laatste, maar in de praktijk gaat het natuurlijk om de eerdere opties. Hetzelfde geldt voor 'follow': nee, ze volgen niet mij persoonlijk natuurlijk, alsof ik een rabbi zou zijn. Maar het staat er wel. * Het boeit me (bepaald niet als enige, geloof ik) dat je alleen kunt 'like'n en niet kunt 'dislike'n (en met twitter alleen kunt 'volgen' en niet kunt 'weghonen' o.i.d.). Oftewel, je vind iets leuk, of je zegt er niets over. Een heerlijk fris teletubbie-achtig gevoel geeft dat. En misschien is het gezien de afstand op internet en het gebrek aan live contact ook wel het verstandigste. Maar toch, de maatschappijcriticus in mij denkt nu natuurlijk: wordt de kritische voelspriet van mensen zo niet uitgedoofd? Oefen je je zo niet in conflictvermijding? Waar is de reactie-functie? 2 juni 2011 Een paar keer per jaar krijg ik de vraag waarom er geen reactie-functie op dit blog zit (en soms ook waarom je lastig kunt linken). Dan geef ik dit antwoord. Het heeft deels te maken met technische onkunde: ik heb zitten pielen, maar krijg het niet voor elkaar een volwaardige blog te integreren, terwijl de rest van deze site overeind blijft. Ik beken hier mijn moderne zonde: ik loop technisch achter. Mocht iemand zich aanbieden... Daarbij komt een andere overweging, waarom ik (ook al heb ik het dus geprobeerd en zou het op een dag wel lukken) toch blijf aarzelen. Het grote voordeel van dit beperkte blog, is dat mensen mij gaan mailen en ik dan persoonlijk kan antwoorden. Er ontstaat dan een meer 'slow' interactie, dan als we via de openbare reactie-functie een gesprekje zouden voeren. Reageerders maken hun opmerkingen persoonlijker en ik kan dito reageren. Een gesprek op een podium is nu eenmaal anders dan een gesprek in een huiskamer. Niet per se slechter, maar zeker anders. Gezien het overgrote aanbod in podia (twitter, forums, reactie-functies) vind ik een beperking op deze uithoek van het net, zolang het duurt, best interessant. Het bovenstaande is voor mij geen zwaar principiële kwestie. Misschien verandert het op een dag. Misschien ontdek ik wel, dat mijn technische onkunde eerst kwam en ik het daarna voor mezelf moreel ging rechtvaardigen. Maar tot op heden vind ik de primitiviteit van dit blog aangenaam. Schrik niet van de mail! Plus hieronder een beeld van de opnames die we maakten van een rij vijfminutenpreekjes met de EO en ZvK: Maarten Wilders 1 juni 2011 Interessant, hoe Wilders in zijn slotpleidooi vandaag Maarten Luther citeert: 'Hier sta ik. Ik kan niet anders.' Luther zou deze uitspraak (waarschijnlijk apocrief, maar toch) gedaan hebben in een strafproces tegen hem (18 april 1521 te Worms). Hij moest zich toen verdedigen tegen een bekrompen en corrupte katholieke kerk (om precies te zijn: een katholieke keizer die hem na een kerkelijke ban verhoorde om te ontdekken of er ook een staatsban moest volgen). Wat doet Wilders door Luther te citeren? Als je het dramatisch analyseert, maakt hij van de rechtbank een instituut dat (net als in 1521) gegijzeld lijkt door de kerk (in dit geval 'de linkse kerk') en van zichzelf een hervormer van historische orde. Dat is consistent met zijn retoriek. Maar het is ook grappig. Het is nogal groot voor zijn jas. Het is alsof Balkenende een toespraak zou beginnen met 'I had a dream'. Jaja, denk je dan, poets eerst zelf je schoenen maar eens. Hoe denk je over jezelf als je zoiets citeert? Ik zou zulke grote woorden niet zonder ironie kunnen uitspreken. Ik ken ook verder niemand die ze niet louter als grap zou gebruiken. Maar Wilders kent hier geen spatje humor. Hij meent dit. Hij denkt echt dat hij de nieuwe Luther is en de rechtbank de pootjes laat hangen naar een linkse kerk. Dat is naar mijn bescheiden mening tamelijk koekoek. Column voor een ChristenUnie-congres 28 mei 2011 Vroeger stond er na wegwerkzaamheden een bord met de tekst: ‘Excuses voor het ongemak.’ Tegenwoordig staat er: ‘Bedankt voor uw begrip.’ Ik vind dat knap, hoe ze mijn irritatie verheffen tot grootmoedigheid. Vroeger had je van die stickers met: ‘Verboden te roken.’ Ik was laatst bij een Burger King – ik geef het toe – en op de deur staat daar: ‘Buiten kunt u vrijuit roken!’ Het lukt de Burger King om een verbod te verpakken tot een buitenkansje. Als je er op gaat letten, zie je het overal: doublespeak. Een vacature die vraagt om een ‘flexibele’ werknemer, bedoelt natuurlijk: een werknemer die weinig grenzen stelt en gratis overwerkt. Als een makelaar spreekt over een ‘gezellig’ huis, vermoed je codetaal voor: kleine kamers, donker houtwerk, laag plafond. Het lijkt alsof het hele boek van Martine en Jacqueline is opgezet vanuit deze angst voor doublespeak. De titel is ‘Duurzaamheid’, maar in de ondertitel wordt er bezorgd een definitie bij gegeven: ‘Kiezen voor kwaliteit’. Alsof het begrip duurzaamheid vaak wordt misbruikt. En dat klopt ook wel. ‘Duurzaamheid’, dat kan ook staan voor ‘inefficiënt’, ‘een late en onzekere payoff’, ‘ouderwets’. Martine en Jacqueline lijken zich hiervan zeer bewust. Maar tegelijk is het de vraag of ze zich ook zelf niet schuldig maken aan een nieuwe vorm van doublespeak. Kwaliteit, dat is een woord met verdachte marketing-achtige trekjes. Het is een opgeruimd, om niet te zeggen, politiek correct woord. Alle pijn is achter de horizon gebezemd. Om het lekker polemisch uit te drukken: toen Kaïn Abel doodsloeg, zei God tegen hem: ‘Wat heb je gedaan? Hoor toch hoe het bloed van je broer uit de aarde naar mij schreeuwt.’ God zei niet: ‘Kaïn, jongen, jij moet kiezen voor kwaliteit.’ Duurzaamheid gaat over pijn. Vorige week waren mijn vrouw en ik op bezoek bij vrienden in Spanje. Met het vliegtuig. Ik denk dat een duurzame keuze had betekend, dat we hen niet hadden opgezocht. Of misschien niet twee jaar eerder ook al. Toen we met onze gehuurde auto terug richting het vliegveld reden, passeerden we zeker tien vrachtwagens propvol vee, op weg naar de slachterij. Uit een ervan bungelde, op de hoogte van de schapenkoppen, een poot naar buiten. Gebroken. Dat schaap heeft uren in een verwrongen houding, met bonkende pijn, in die volgestouwde wagen klem gezeten. En vol morele verontwaardiging gaf ik nog maar weer een extra dot gas om op tijd op vliegveld Madrid te zijn. Natuurlijk, ik snap het wel, politiek kent een bepaald discours waarin je niet helemaal zegt waar het op staat – maar natuurlijk wel altijd zegt, dát je zegt waar het op staat. Ik snap ook wel, dat wij als weldenkende burgers een bepaalde kalmte in ons taalgebruik verkiezen, een zekere nuchterheid. Het is weinig effectief om als kamerlid spandoeken op te gaan hangen in de Tweede Kamer of daar in huilen uit te barsten. Daarom vermoed ik sterk, dat Martine en Jacqueline en de overige auteurs zich geregeld moesten inhouden. Ik heb ze er niet over gesproken, maar ik voel aan hun boek, dat ze iets inslikken. Het lijkt alsof hun zinnen bonzen en deinen, als een juten zak, waarin de jager een levende gans heeft gestopt, die verschrikt alle kanten op duikelt maar niet kan ontsnappen – je ziet het deinen, maar het beest zelf zie je niet. De auteurs gebruiken woorden als ‘kwaliteit’ en ‘duurzaamheid’ en al die keurige begrippen, maar die hebben ze als een juten zak moeten trekken om waar het hun werkelijk om gaat, maar wat in sommige discours zo lastig is om uit te drukken. Pijn. Dus ik wil iets voorstellen. Mijn voorstel is, dat iedereen hier of straks thuis een pen pakt, de ondertitel doorkrast, en daar schrijft wat, naar mijn vermoeden, Martine en Jacqueline eigenlijk wilden zeggen, namelijk: ‘Hoor hoe het bloed van onze broers en zussen vanuit de aarde naar ons schreeuwt’. En als je kunt tekenen, teken dan op de voorkant een volgepropte vrachtwagen en een schapenpoot die geknakt naar buiten steekt. Mooie voorkant 24 mei 2011 Kijk, dit vind ik dus een toffe voorkant: van het nieuwe boekje van Rob van Houwelingen (prof. dr. Nieuwe Testament, jaja) en mij. Niet te lang naar kijken: Sufjan Sancto Subito 23 mei 2011 Afgelopen zaterdag naar de Age of Adz-tour van Sufjan Stevens geweest (luister hier). Met gemak het beste concert dat ik ooit zag. Van 21.00 tot 24.00 ademloos zitten luisteren - en kijken. Fluor-pakjes, danseressen, dubbele drum, bizarre animaties... Het voelt als een absurd voorrecht in dezelfde ruimte te zijn met zo'n genie: Drie samenwerkingen 21 mei 2011 Het was even stil, maar dan heb je ook wat... Dit voorjaar zijn er drie boeken uitgekomen waar ik aan heb meegewerkt. Het jongste is een boek met 5 nieuwtestamentici (Rob van Houwelingen, Gie Vleugels, Ab Noordegraaf, Erik de Boer en Gerrit van Ek) over Ongemakkelijke teksten van Jezus. We bespreken er 75. Waarom vraagt Jezus je ouders te 'haten'? Dat soort vragen. Meer info hier. En dan een cursus die ik al lang geleden af had, maar die nu uitkomt bij de EO: JouwSpiritualiteit. Zie de gelijknamige website, waar je ook een test kunt doen, om te ontdekken welk 'spiritueel karakter' je hebt, op wie je daarin lijkt en welke bronnen in de christelijke traditie bij je passen. Het is inmiddels ook een radioprogramma geworden. Het geheel is opvallend open en kwetsbaar, en daar ben ik trots op. Het volledige cursuspakket omvat een uitvoerige DVD, een cursusboek en een informatief boek van Gary Thomas: En ten slotte een boek van Meint R. van den Berg dat ik bewerkt heb, over de laatste 7 dagen van Jezus, Hij nam het kruis en ging.... Het is een prima boek geworden, hoewel ik baal van het omslag (= suf en ouderwets). Maar goed, net als bij mensen gaat het om de binnenkant... Hier bestellen: Gratis boek hier te downloaden 2 mei 2011 Abu Ghraib 22 april 2011 Was gisteravond bij dat spectakel in Gouda, Passion. Een vrolijk-volkse show, met uitstekende muziek (nooit geweten dat ik kippenvel van Do kon krijgen). Minpuntjes: de muziek drukte het verhaal weg (dat überhaupt steno werd verteld) en het publiek was wel erg christelijk. Ik bedoel, braaf. Het meest indruk op me maakte het moment dat de Jezus-figuur Syb van der Ploeg in oranje gevangenispak opkwam en uiteindelijk met zwarte kap op z'n hoofd werd afgevoerd. Dat oranje gevangenispak is in onze tijd zo iconisch: je ziet meteen twintig films voor je over ontsnappingen en mishandelingen. Opeens wordt Jezus een van de inmates. Ik besefte me later, dat als je de parallel nog sterker wil maken, je Jezus eigenlijk in de Abu Ghraib-gevangenis moet stoppen: ver weg, onzichtbaar, veracht en uiteindelijk doodgemarteld. Het christelijk geloof is dan begonnen toen enkele bewakers het verhaal begonnen te vertellen, dat ze deze doodgemartelde man levensecht weer hadden ontmoet. Ik wens jullie een fijn Pasen. M/V 16 april 2011 Els Florijn heeft zojuist de Publieksprijs Christelijk Boek gewonnen. Interessant: deze prijs werd tweemaal voor een non-fictie boek gewonnen en beide keren door een meneer (Mattheüs van der Steen en ik) en vijf keer voor fictie en al die keren door een mevrouw (Joke Verweerd, Janne IJmker, Guurtje Leguijt en Lisette van de Heg). Wat betekent dat? Denken vrouwen fictiever? Ik moet dit toch eens onthouden als ik mot heb met mijn vrouw... Het nieuwe 2e gebod 14 april 2011 Er was ooit een Tien Geboden waarvan nummer 2 verbood God af te beelden. Het zogeheten 'beeldverbod', dat Joden, moslims en christenen verenigt. Kunstenaars hadden een taboe. Dat is uiteraard al lang verbroken, maar er is een nieuwe ontstaan: Hier zie je de verschillende stadia van het hoesje van de plaat Illinoise van Sufjan Stevens. Eerst stond er een Superman op. Dat vond de filmstudio niet goed. Dat moest eraf. Superman was hun eigendom. Nu lijkt Superman nog een beetje op God. Maar nu verstaat Louis Vuitton het een kunstenares (Nadia Plesner) aan te klagen voor dit beeld: Zie je waarom? Daar rechts naast het midden, bij dat negerkindje, daar hangt een tas van de grote, heilige Vuitton. En dat mag niet. Plesner moet 5000 euro betalen voor elke dag dat haar schilderij wordt tentoongesteld. Ze is al bij de 375.000 euro. Niet overdreven. Er is een nieuwe god en zijn naam is Vuitton. Er is een nieuw beeldverbod voor kunstenaars. Er is een nieuwe hel: de roedel advocaten van Vuitton die je net zo lang intimideren tot je buigt en nooit meer de schone naam van de heilige LV bezoedeld. 'Ik ben Louis Vuitton die jullie uit de wansmaak heeft bevrijdt. Vereer geen andere modehuizen naast mij. Beeld mij niet af...' Kan dat, een rationele ethiek? 12 april 2011 Nu Nederland ontkerkelijkt, wordt de vraag nijpender: is het mogelijk om zonder religieuze aannames een ethiek vol te houden? Uiteraard zijn niet-religieuzen mensen morele wezens, maar kunnen ze hun morele positie ook onderbouwen? En als die onderbouwing zwak blijkt, wat betekent dat op lange termijn? Is het mogelijk nieuwe generaties op te voeden zonder consistent moreel kader? De beste optie die ik ken, komt van John Rawls (ik ken ook de voorstelen van Immanuel Kant, Ronald Dworkin en Alan Gewirth, maar die zijn beduidend zwakker). Hij vat zijn ideeën samen in een gedachtenexperiment dat 'de sluier van onwetendheid' wordt genoemd. Gaat zo. Stel dat je alle posities in een maatschappij door elkaar zou husselen, zodat iedereen een andere positie krijgt en jij niet weet welke (dat is die sluier van onwetendheid) - hoe zou je dan die maatschappij inrichten? Rawls suggestie is dat dan bijvoorbeeld slavernij nooit zou worden toegestaan, want niemand wil het risico lopen zelf slaaf te worden. Je staat dat alleen maar toe omdat je zelf toevallig de dans ontspringt. (Milieu-denkers hebben hieraan terecht toegevoegd dat je ook moet kunnen ruilen met latere generaties: zou je bijv. kernenergie toestaan als jij zelf over honderd jaar zou leven?) Het is een ongelooflijk slim gedachtenexperiment, maar het houdt geen stand. De essentiële stap is dat door elkaar husselen. Daarin zit het idee verborgen dat alle mensen gelijk zijn: het zou immers onredelijk zijn met ongelijke soorten te ruilen: je vindt ook niet dat mieren (laat staan bacteriën) hetzelfde moeten worden behandeld als mensen. Maar hoe onderbouw je rationeel dat alle mensen gelijkwaardig zijn? Dit is des te spannender, omdat ethiek juist over je houding gaat t.o.v. mensen die 'minder mens' lijken te zijn: gehandicapten, kinderen, bejaarden, zwakkeren. Dé rechtvaardiging van immoreel gedrag is dehumanisering: je maakt je slachtoffers minder mens. Daar zit dus de eenvoudige 'ontsnappingsclausule' aan het gedachtenexperiment van Rawls: vrouwen, slaven, andere rassen zijn nu juist altijd onderdrukt omdat ze geacht werden minder waard te zijn dan mannen, heren en het eigen ras. Daarbij veronderstelt Rawls dat mensen tamelijk rationele wezens zijn, maar de geschiedenis laat zien dat dit nogal tegenvalt: mensen zijn in elk geval religieuzer dan rationeel. Een religieuze onderbouwing van je ethiek heeft meer kans van slagen. In elk geval is de christelijk onderbouwing buitengewoon succesvol geweest. Rawls was in het begin van zijn carrière nadrukkelijk een gelovige man en algemeen wordt erkend dat zijn gedachtenexperiment weinig meer is dan een illustratie bij Jezus' en Paulus' ideeën over de gelijkheid van alle mensen. Alle posts van vóór lente 2011, klik hier .